جزوهعلوم تجربیپایهی ششمدرس ۴: سفر به اعماق زمینمتوسط
🧠 ساختمان زمین
انواع زمینلرزهامواج لرزهایکانون
لایههای شیمیاییپوستهگوشته
حالت موادسنگکرهخمیرکره
۱📌یادگیری مفاهیم اصلی
زمینلرزه وقتی سنگهای درون زمین ناگهانی میشکنند، اتفاق میافتد.
انرژی آزاد شده از زمینلرزه با امواج لرزهای به سطح زمین میرسد.
کانون زمینلرزه، همان نقطهای در درون زمین است که انرژی از آنجا آزاد میشود.
امواج لرزهای در سنگهای سخت و متراکم، سریعتر از سنگهای نرم حرکت میکنند.
💡 مثال: وقتی یک سنگ بزرگ را ناگهانی میشکنیم، لرزشی حس میشود؛ این دقیقاً مثل اتفاقی است که در اعماق زمین میافتد.
✍️ مثال حلشده: اگر یک موج لرزهای از یک سنگ بسیار سخت و بعد از یک سنگ نرم عبور کند، سرعت آن چگونه تغییر میکند؟
۱. بررسی نوع اولین لایه: سنگ سخت و متراکم.
۲. بررسی نوع دومین لایه: سنگ نرم و کمتراکم.
۳. مقایسه سرعت: در سنگ سخت سرعت بیشتر است.
✅ سرعت موج در سنگ سخت زیاد و در سنگ نرم کم میشود.
⚠️ حواست باشه: یادت باشد کانون زمینلرزه روی سطح زمین نیست، بلکه در اعماق زمین قرار دارد.
۲📌ساختمان درونی زمین
از نظر ترکیب شیمیایی: پوسته، گوشته و هسته.
از نظر حالت مواد: سنگکره، خمیرکره، گوشته زیرین، هسته خارجی و هسته داخلی.
هسته خارجی زمین حالت مایع دارد، اما هسته داخلی زمین جامد است.
💡 مثال: برای ساخت مدل زمین، میتوانیم از گلرس برای پوسته و از پارافین ژلهای برای بخشهای مایع استفاده کنیم.
⚠️ حواست باشه: دقت کن! هسته خارجی مایع است ولی هسته داخلی جامد است؛ این یکی از مهمترین ویژگیهای زمین است.
🤓 میدونستی؟ دانشمندان چون نمیتوانند تا مرکز زمین حفاری کنند، از طریق بررسی سرعت امواج لرزهای متوجه میشوند که درون زمین چه خبر است!
✨ جمعبندی: زمین از لایههای پوسته، گوشته و هسته تشکیل شده است. زمینلرزه بر اثر شکستن سنگها ایجاد شده و انرژی آن با امواج لرزهای منتقل میشود. هسته زمین شامل یک بخش مایع (خارجی) و یک بخش جامد (داخلی) است.
🧠خودت رو امتحان کن
۱امیر در آزمایشگاه با استفاده از گلرس و پارافین ژلهای، یک مدل از زمین میسازد. اگر او بخواهد بخشی را بسازد که حالت «مایع» داشته باشد، کدام لایه را باید انتخاب کند؟
۲در هنگام یک زمینلرزه، دانشمندان متوجه شدند که امواج لرزهای از یک لایه با سنگهای بسیار سخت و متراکم عبور میکنند. در این لایه، سرعت امواج چگونه است؟
۳ترتیب لایههای زمین از «بیرونترین» لایه به «درونترین» لایه، بر اساس ترکیب شیمیایی، کدام است؟
۴نقطهای در اعماق زمین که در آن انرژی زمینلرزه آزاد میشود، چه نام دارد؟